The long goodbye

Het is weer die tijd van het jaar: de blaadjes vallen, het net moet over de vijver. En het oude katje ligt weer in het mandje bij de verwarming.
En, de titel verraadt het al, ik ga jullie vertellen dat ik ermee stop. Met bloggen.
Ik kan er een heel ingewikkeld verhaal van maken, en dan ga ik zeggen dat ik me bevrijd voel, en uitleggen hoe mijn leesgedrag werd beïnvloed door het bloggen, en...en...
Maar toen las ik dit bij Hella:

Vaak houden we vast aan iets onvruchtbaars, niet omdat we geloven dat het nog iets zal voortbrengen, maar omdat we willen vasthouden aan het verhaal zoals we besloten het te vertellen. Door je terug te trekken kun je je valse zelf achter je laten. We trekken ons niet terug om te verdwijnen, maar om nieuwe grond te vinden en een nieuw gezichtspunt.

En ik dacht: ja, zo is het. Ik wilde aan die blog vasthouden maar ik geloofde er zelf al niet meer in en daarom heb ik een blogpauze geforceerd.  Het past niet (meer) bij mij, wie ik nu ben. In deze tijd, waarin steeds meer gedeeld (moet) worden, schiet ik in de weerstand, en heb ik juist helemaal geen zin meer om te delen. En daarbij voelt het zinloos, die ene mening van mij in de berg van meningen.

Wat ik wel graag zou willen, is schrijven over thema's. Ik ben meer non-fictie gaan lezen, en daar tekent zich wel een aantal thema's af waar ik iets over te zeggen heb. Meer essay-achtig, op basis van een aantal boeken die iets met elkaar te maken hebben. Maar daar is het nu niet het goede moment voor. Misschien, ooit....

Lieve lezers, ik maak het niet te lang.
Ik dank jullie voor al die jaren trouw lezen van en reageren op mijn blog en wens jullie alle goeds en natuurlijk heel veel mooie leeservaringen!

Lees, lach, huil en verwonder.

Joke

Boekverslaving: afgekickt en nu.....?

Op 21 december deelde ik hier mijn besluit om een jaar geen boeken meer te kopen. Dat was natuurlijk een slimmigheidje, omdat ik zo toch het gevoel had ergens verantwoording af te leggen over het resultaat, en dat helpt wel als het vlees zwak is en de boekenstapel groot.
Maar.....dat duwtje in de rug had ik helemaal niet nodig! Hoewel de stapel 'nieuwe oogst boeken'  onverminderd groot is en was, is het vlees onverwacht sterk gebleken.  Ik moest de neiging om elk boek dat ik heel graag wil hebben ook te kopen wel even mijn systeen uit werken, maar dat had ik eigenlijk vrij snel onder controle, en ik heb tot nu toe 0 boeken gekocht. En ook geen echte aanvechtingen om los te gaan.

Dat ik echt afgekickt ben was voor mezelf duidelijk toen ik Adriaan van Dis bij DWDD zag zitten om zijn laatste 'Hier is...'  aan te kondigen......want het is weer Boekenweek. BOEKENWEEK???? Het was totaal langs me heen gegaan!  Terwijl ik voorgaande jaren al stond te trappelen met een kooplijstje, en alle kranten en tijdschriften met boekenweekspecials zat uit te pluizen. Niets van dat alles dit jaar! Ik heb overigens met plezier naar het interview met Stephen Fry gekeken en zal Mythos vast nog wel eens gaan lezen, maar ik heb niet meer de neiging om meteen naar de boekwinkel te hollen.
Dit is allemaal ook wel te danken aan de goede bibliotheek die we hier hebben (met een ruimhartig aankoopbeleid) en aan mijn eigen goedgevulde planken.

Maar ik ben er ook veel minder mee bezig, met lijstjes maken, met reviews lezen, vlogs kijken. Ik heb een nog maar heel beperkt lijstje met blogs die ik trouw lees (hé, die van jullie natuurlijk) maar ik zet geen nieuwe boeken meer op wensenlijstjes en ik lees nu veel meer 'on a whim', ik pak waar ik zin en/of behoefte in/aan heb en dat is op dit moment veel non-fictie over levenskunst en psychologie, en veel herlezen van voornamelijk fantasy. En ik lees tot mijn eigen verrassing méér dan toen ik nog zo bezig was met lijstjes maken en wat er allemaal nieuw is en wat anderen daar van vinden. Ik heb nu natuurlijk veel meer tijd over ;-)  Mijn lezen voelt nu veel vrijer, en lichter.

Wat me brengt op iets anders: ik ga er qua bloggen even tussenuit.  Het is voor de meesten van jullie niet nieuw dat ik nogal worstel met mijn blog; ik merk steeds weer dat ik in een periode zit waarin ik (te) vaak geen zin heb om te schrijven en als ik het dan toch doe, voldoet wat ik schrijf meestal niet aan de kwaliteitsnormen die ik mezelf opleg (en die ik mezelf ook wíl opleggen). Maar er op dit moment helemaal mee stoppen vind ik ook te drastisch, want ergens heb ik toch de behoefte mijn gedachten over het lezen in de brede zin te delen en als ik echt enthousiast ben over een boek, dan wil ik graag andere lezers net zo enthousiast maken.  Alleen nu even niet, blijkbaar. En dat halfslachtige waar ik nu mee bezig ben, waarin ik zo eens in de 2 maanden eens iets laat horen, vind ik zelf helemaal niks.
Dus geef ik mezelf een kleine sabbatical, ik ga er tot de herfst tussenuit, vrij, licht en luchtig lezen, vlinderen en flierefluiten. Ik ben ervan overtuigd dat het me in die periode wel duidelijk zal worden of ik verder wil met deze blog, en in welke vorm.  Ik beloof in ieder geval dat ik in september verslag zal doen van mijn afwegingen, óók als ik heb besloten niet verder te gaan. Ik piep er niet stilletjes tussenuit.

Ik wens iedereen een mooi voorjaar en een fijne zomer. Blijf lezen, en dromen!

De complexe menselijke bedrading en de zoektocht naar jezelf

Ik las drie boeken achter elkaar die verrassend genoeg een gezamenlijk thema bleken te hebben, namelijk de zoektocht naar jezelf. Wie ben je en waarom doe je zoals je doet? En wat kun je doen als je daardoor in de problemen komt?

Sofa sessies van Marian Mudder was voor mij een indrukwekkende leeservaring, maar dat kwam waarschijnlijk omdat ik er zoveel in herkende; voor wie net als actrice  Mudder opgroeide in de jaren 60 is het niets vreemds: moeder als huisvrouw tegen wil en dank, die haar gefnuikte ambities op haar kinderen, vooral haar dochters, projecteert. Vader die het geld moet binnenhalen en zich een slag in de rondte werkt maar thuis emotioneel afwezig is. Er werd in die tijd zowiezo weinig over emoties gepraat en als er bloot op de tv te zien was werd er wat ongemakkelijk gelachen. Maar praten over sex, ho maar.
Het is één van de factoren die maken dat Mudder als twintiger wordt geplaagd door angsten, stress en depressie. Ze wil ervan af en jarenlang probeert ze allerlei therapieën. Ze beschrijft haar zoektocht met verve, want ze doet dit zowel met scherpe humor als met diepgang en compassie. Ze kan heel erg goed (achteraf uiteraard, ze schreef dit boek jaren later) onder woorden brengen hoe haar gevoelens toen in elkaar zaten, hoe de betreffende therapeut daar mee omging en waarom dat niet werkte. Ze komt uiteindelijk op een omslagpunt als ze wordt ingehaald door het leven zelf. De conclusie is zo'n beetje dat het soort therapie niet eens zoveel uitmaakt, maar dat het gaat om de therapeut. Die moet in staat zijn jouw probleem te begrijpen zonder dat je het zelf begrijpt. Jou jezelf kunnen laten zijn, zodat jij je veilig genoeg voelt om je bloot te geven.

Sofa sessies is een boek over therapieën maar vooral ook over het leven van Marian Mudder zelf, en dat doet ze met een niets ontziende eerlijkheid. Petje af!

Het tweede boek lijkt totaal anders maar toch ook niet: Vrouwen met autisme van Bronja Prazdny. Zij verzamelde 13 verhalen van hoogopgeleide vrouwen met autisme. Op het eerste gezicht gewone vrouwen, met een baan, een partner, soms een gezin. Maar bij nader inzien toch niet heel gewoon, want autistisch. Lange tijd zonder dat ze het zelf wisten, en dus tamelijk ongelukkig waren, want waarom waren ze zo anders dan 'normale mensen'? 

De meeste van de hier geportretteerde vrouwen hebben het syndroom van Asperger. Ik wist niet dat het syndroom van Asperger een vorm van autisme is waarbij, in tegenstelling tot het klassieke autisme, wel empatisch vermogen is, soms zelfs juist in hoge mate. En ik wist ook niet dat autisme  bij vrouwen zich anders manifesteert, waardoor vrouwen tot voor kort vaak heel laat gediagnosticeerd werden; vrouwen, vooral hoogopgeleide vrouwen, kunnen zich heel goed aanpassen aan wat hun omgeving als 'gewoon' beschouwd, en ze hebben vaak ook andere obsessies dan mannen; zo zul je van een meisje of vrouw die heel veel leest niet meteen aan autisme denken. Ook (obsessief) bezig zijn met dieren, koken of kleding horen bij vrouwen met autisme. Een eye-opener en veel van opgestoken, wat nooit weg is als je werkt in een wereld (ICT) waar autisme bijna gewoon is. Gelukkig wordt er steeds meer naar autistische mensen gekeken als mensen bij wie de hersenen een beetje anders werken dan bij de meeste anderen, in plaats van mensen met een beperking!

Het derde boek, De regels gelden niet van Ariel Levy is een memoire. Levy is journaliste bij The New Yorker en dat is wel te merken, want ze schrijft erg goed, op het scherp van de snede. 

Op de eerste bladzijde lezen we dat zij alles verloren heeft, haar kind, haar partner, haar huis. Daarna volgt het verhaal van hoe dit zo gekomen is. Ariel Levy, afkomstig uit een joods gezin, is van mening dat alles moet kunnen, dat zij zich niet aan de regels hoeft te houden. Na wat geflirt met mannen en vrouwen valt zij op de veel oudere Lucy, waar ze mee trouwt. Lucy is de 'butch' van het stel. Ik wist het niet maar dat is de 'man' van een lesbisch stel en wanneer men aan Ariel vraagt hoe het met haar vrouw gaat is zij beledigd, want zij is zelf de vrouw! 

Ik voelde me af en toe een beetje naief of misschien wereldvreemd; Levy komt op een gegeven moment een ex van haar tegen, een vrouw die inmiddels is omgebouwd tot man en gaat daar vervolgens mee vreemd. Het soort dingen waarbij ik me afvraag hoe dat dan werkt?  Het is de wereld van de hippe New Yorkers, die ver van me af staat maar wel zo goed geschreven dat het ook wel weer boeiend is.

Lucy is een bedrijf aan het opbouwen dat handelt in zonnepanelen en bezig alcoholiste te worden, iets wat Ariel totaal niet doorheeft, omdat ze zo met zichzelf bezig is. Ariel raakt zwanger van een wederzijdse homoseksuele vriend en wil als ze 5 maanden zwanger is nog even bewijzen dat ze alles heus wel aan kan. Ze vliegt naar Mongolië voor een reeks interviews, een reis die dramatische gevolgen heeft. 

Tja het was een goed boek, goed geschreven. Maar om nu te zeggen dat ik wat gemist zou hebben als ik niet gelezen had? Nee. Of word ik soms een beetje blasé?

Mindful met een monnik

Thich Nhat Hanh - De wereld is mijn thuis; herinneringen en levenslessen (2017)
Oorspr: At home in the world; stories and essential teachings from a monk's life (2016)

Alleen al van het lezen van dit boek word je heel rustig en mindful! Thich Nhat Hanh, geboren in Vietnam in 1926, vertelt hierin hoe en waarom hij boeddhist is geworden en hoe hij uiteindelijk in Zuid Frankrijk is beland nadat hij 40 jaar verbannen is geweest uit zijn moederland.
In Frankrijk heeft hij zijn eigen boeddhistische centrum: Plum Village.

De geschiedenis van zijn leven, waarbij Vietnam en de Vietnam-oorlog een grote rol spelen, is doorspekt met wat in de titel 'levenslessen' worden genoemd. Het zijn vooral (korte) stukjes over mindful zijn of worden en hoe waardevol mindfulness is. Hij schrijft daarbij ook nog erg fijn, heel helder en vooral niet zweverig. Het leest erg fris dus ik denk ook goed vertaald.
Thich Nhat Hanh geeft aan hoe belangrijk het is je 'thuis' te vinden in jezelf:

"Als we diep verankerd zijn in het huidige moment, kunnen we zowel het verleden als de toekomst aanraken. Als we op de juiste manier met het huidige moment kunnen omgaan, kunnen we het verleden helen. Juist omdat ik geen eigen land had, kreeg ik de gelegenheid mijn ware thuis te vinden."

Hij weet werkelijk van elk moment een mindful moment en een meditatie te maken. Ik heb grote bewondering voor de manier waarop hij alles en iedereen steeds met veel mededogen blijft tegemoettreden, ook al is er soms veel reden voor haat of wrok. Al maakt hij ons ook wel deelgenoot van de innerlijke strijd die zelfs hij soms voert. Gelukkig maar, anders zou hij bijna niet menselijk meer zijn.
Mooie beschrijvingen van de afwasmeditatie, de loopmeditatie, de theedrinkmeditatie, het ruiken van geurige kruiden, het eten van een sappige mandarijn....er kunnen zo veel mindfulle (wat een raar woord!?) momenten in je leven zijn!

"Er is een manier waarop we van ons gewone dagelijkse leven een spiritueel leven kunnen maken. Zelfs heel gewone dingen, zoals aandachtig thee drinken, kunnen diepgaande spirituele ervaringen zijn die ons leven verrijken. Waarom zouden we twee uur doen over het drinken van een kopje thee? Zakelijk gezien is dit zonde van de tijd. Maar tijd is geen geld. Tijd is veel waardevoller dan geld. Tijd is leven. Geld is niets in vergelijking met leven. Als je twee uur samen theedrinkt, verdien je geen geld, maar je krijgt leven."

Wijze woorden voor zo'n stresskip als ik. Een boek om langzaam tot je te nemen.
En het smaakt naar meer. Wat goed uitkomt, want Thich Nhat Hanh heeft inmiddels een flink plankje volgeschreven.

George Saunders - Lincoln in de Bardo

George Saunders: Lincoln in de Bardo
vertaald van: Lincoln in the Bardo (VS, 2017)

Dat Lincoln in de Bardo wordt gezien als een experimentele roman, zou normaal gesproken genoeg voor mij zijn om er verre van te blijven. Ik was echter heel nieuwsgierig geworden naar dit boek, omdat het op vrijwel alle engelstalige eindejaarslijstjes van 2017 stond. Dan moet het wel iets bijzonders zijn/hebben toch?

Opvallend: het woord Bardo, onvertaald, in de titel. Want wie heeft daar ooit van gehoord? Ik in ieder geval niet. Is het wel een Nederlands woord? Het staat niet in mijn 3-delige Van Dale. Wikipedia schept maar voor een deel duidelijkheid, want daar staat:
"Bardo (Tibetaans, in het Sanskriet: antarabhãva, sambbavesi, wat letterlijk 'tussen twee' betekent) is een term uit het Tibetaans boeddhisme. Om de betekenis te omschrijven worden in Nederlandse vertalingen verschillende begrippen gebruikt: overgangstoestand, overgangsstadium, tussenstaat of tussentoestand."
Het is dus niet echt een nederlands woord, maar 'Lincoln in de tussenstaat' klinkt vrij beroerd, dus verstandig van de vertalers dat ze het hierbij hebben gelaten.

Die tussenstaat betreft in dit geval mensen die zijn overleden, maar het aardse nog niet hebben (kunnen) loslaten, en daarom als geest nog zijn blijven hangen op de begraafplaats. Die geesten verkeren in de veronderstelling dat ze slechts tijdelijk 'in de bardo' zijn, ze zijn ziek. Er wordt dan ook niet gesproken over doodskisten, maar 'krankenkisten', de wat vreemd aandoende vertaling van 'sickboxes'. De vertalers hebben het niet gemakkelijk gehad!

De geesten hebben allemaal een uiterlijk of innerlijk kenmerk die refereert aan iets uit het leven dat ze achterlieten. Zo loopt er een man rond met een enorme erectie, die op het moment dat hij stierf (een ongeluk, hij kreeg een balk op zijn hoofd) op het punt stond voor het eerst sex te hebben met zijn veel jongere vrouw. En een vrouw die wordt omringd door 3 lichtgevende bollen, representanten van haar drie dochters die ze niet kan loslaten.

De geesten praten met elkaar. Dat leidt tot een boek dat eruit ziet als een toneelstuk:

Deze dialogen worden afgewisseld door bladzijden met 'feiten' uit allerlei bronnen, werkelijk en verzonnen: die geven dus vooral aan hoe 'feiten' elkaar kunnen tegenspreken. Nee, het word je als lezer niet gemakkelijk gemaakt.

Als de jonge William (Willie) Lincoln, 9 jaar oud, overlijdt en wordt bijgezet in een crypte, kan zijn vader, president Lincoln, hem nog niet loslaten en bezoekt hem 's avonds in de crypte op een verlaten begraafplaats (dit schijnt wel op werkelijkheid gebaseerd te zijn)  waar hij het lijkje uit de kist haalt en in zijn armen neemt. Echter daardoor kan de jongen niet over naar de dood, maar blijft hangen in de bardo, wat voor kinderen verschrikkelijke gevolgen heeft. De geesten weten dit en proberen er alles aan te doen om ervoor te zorgen dat de vader zijn kind zal loslaten en de jongen de bardo kan verlaten. Zo 'treden' zij in (soms met velen) in de levende president, om te proberen zijn gedachten te beïnvloeden.

Omdat het verhaal speelt ten tijde van de burgeroorlog en er (dus) zowel slaven als soldaten in de bardo zijn (waarvan sommigen zich proberen te bemoeien met Lincoln), wordt dit boek in sommige besprekingen wel aangeduid als een boek over de burgeroorlog. Wat ik vergezocht vind.  Het is een boek over het leven en over de dood en het is met enorm veel verbeeldingskracht geschreven. Het is bijna fantasy.

Toch vond ik die soms ellenlange dialogen geen genot om te lezen, over het algemeen was het geen fijne leeservaring voor mij. En toch, en toch.......juist omdat het zo fantasievol is, bleven er ook veel beelden hangen. Het is al 3 weken geleden dat ik het uitlas, maar nog steeds zie ik hele scenes aan me voorbij schieten: engelen die proberen de geesten los te weken uit de bardo op een wel heel bijzondere manier, geesten die daadwerkelijk overgaan naar de dood, beschreven als: 'het door merg-en-been gaande vuurgeluid waarmee het bloeiende-licht-materieverschijnsel gepaard gaat'. En die scene van Lincoln met zijn dode zoontje in zijn armen.....met die geesten er omheen.....
Mijn waardering schoot van 3 naar 5 sterren en weer terug. Niet alles hoeft immers 'een fijne leeservaring' te zijn om toch een hoge waardering te krijgen. En daarbij: wat is eigenlijk een fijne leeservaring. Uiteindelijk kwam ik natuurlijk uit in het midden.
Ik hoop dat ik heb aangezet tot nieuwsgierigheid naar dit boek, want ik ben erg benieuwd naar andere 'leeservaringen'. Fijn of niet.

Leven van de lucht; over het basisinkomen

"Duurzaam geluk is: nergens anders willen zijn en niks anders willen doen dat je op dit moment aan het doen bent."

Ik had het zelf bedacht kunnen hebben, ware het niet dat Gerhard Horrman mij voor was. Het is een citaat uit zijn meest recente boek: Leven van de lucht; hoe een basisinkomen je leven totaal verandert.

In dit boek doet hij verslag van het eerste jaar van zijn eigen experiment met het basisinkomen: hij heeft 60.000 euro gespaard en keert zichzelf gedurende 5 jaar elke maand 1000 euro uit. Onvoorwaardelijk uiteraard, want het is zijn eigen geld. Wat gebeurt er dan met je? Ga je anders leven? Werk je nog? Dat wilde hij ontdekken.

Nu is zijn experiment niet helemaal zuiver, want zijn vrouw werkt parttime en verdient daarmee meer dan een basisinkomen. Maar daar doen we niet flauw over, want aan het eind van elke maand wordt netjes verantwoord hoeveel geld er binnen kwam en hoeveel er uit ging.

Er zijn uiteraard al eerder experimenten gedaan met het basisinkomen, o.a. in de VS en Finland, die hoewel ze geslaagd waren nooit hebben geleid tot brede invoering. Men vond het te duur of er moest eerst onderzoek worden gedaan naar de consequenties daarvan.
In 2016 mochten de Zwitsers zelfs per referendum aangeven of zij iets zagen in het basisinkomen. De uitslag was teleurstellend, want het werd door plm. 75% van de stemmers afgewezen. Hierbij zal meegespeeld hebben dat de overheid er zelf niets in zag (er zouden - te - hoge belastingen moeten worden ingevoerd om het te bekostigen). Veel tegenstemmers waren van mening dat het plan werken zou ontmoedigen en zou leiden tot een tekort aan vakmanschap.
Vorig jaar werd een experiment in Zweden gedaan, niet met het basisinkomen maar met een 6-urige werkdag in de zorg, voor hetzelfde inkomen als een 8-urige werkdag. Uitkomst: zeer geslaagd, alle deelnemers waren minder moe en gestresst en daarom ook minder ziek, ze hadden meer plezier in hun werk en waren ook produktiever. Toch kreeg het experiment geen navolging want wederom: te duur.

Horrman leeft al sinds hij zijn hypotheek is gaan aflossen in 2008 heel spaarzaam, hij kan het er dus gemakkelijk mee redden. Hij was tot een paar jaar geleden journalist bij een tijdschrift en moest daarvoor lange werkdagen maken, waarbij hij veel in de auto zat (en vooral ook: veel in de file stond). Nu hij dat niet meer hoeft te doen, maar zelf bepaalt hoe hij zijn dag besteedt, merkt hij dat hij veel beter in zijn vel gaat zitten, niet meer zo opgefokt reageert, meer ontspannen leeft.
Maar ook dat hij steeds minder zin heeft om uberhaupt nog te werken, en steeds kieskeuriger wordt in wat hij nog zou willen doen. Dat leidt tot een conclusie die hij ook al trok bij het spaarzaam leven: als iedereen dit gaat doen, loopt de boel (lees: de economie) hopeloos vast.
Hij denkt dan ook dat het  basisinkomen in eerste instantie vooral geschikt is voor bepaalde groepen, zoals het plan dat door Radar is geinitieerd om een basisinkomen beschikbaar te stellen aan 55-plussers die kansloos zijn geworden op de arbeidsmarkt, een soort onvoorwaardelijke ww-uitkering dus.  Over het breed invoeren van het basisinkomen zegt hij:

"Ik zeg tegenwoordig vaker 'ja' tegen dingen, maar ook veel vaker 'nee'. Zo bekeken is een gegarandeerd basisinkomen niet zomaar een ongevaarlijk en interessant experiment op het gebied van sociale zekerheid en menselijke waardigheid, maar eerder een maatschappelijke aardverschuiving met onvoorspelbare gevolgen. Geef je burgers in één klap zoveel financiële vrijheid, dan kan er echt van alles gebeuren en zet je in zekere zin de bijl in de basis van het hele systeem in de hoop dat de boom tenminste de goede kant op valt. Het invoeren van een soort basisinkomen zal dan ook niet zonder slag of stoot gaan en waarschijnlijk schoksgewijs verlopen. Volgens Martin Ford, auteur van The Rise of the Robots, is een vorm van gratis geld op termijn onontkoombaar, al verwacht hij dat de geesten pas rijp zullen zijn na de eerstvolgende grote economische crisis."

Zelf ben ik er een groot voorstander van. Een bedrag van 1000 euro is niet een bedrag waar een gemiddeld mens mee rond kan komen, dus dat iedereen stopt met werken geloof ik niet. Maar het is wel een bedrag waarmee je niet meer zo véél  hoeft te werken en dus iets kan doen wat minder oplevert maar meer bij je past. Of je kunt blijven doen wat je doet maar dan gedurende minder uren per week, zodat je meer tijd hebt voor andere dingen. Dat kunnen ook dingen zijn die maatschappelijk belangrijk zijn, zoals meer tijd hebben voor je kinderen of je - oude - ouders, vrijwilligerswerk, mantelzorg.
Ik denk dat iedereen een talent heeft (of meerdere) maar ook dat de meeste mensen dat talent nu niet benutten, omdat ze er geen werk van kunnen maken (letterlijk en figuurlijk).
Daarnaast zie je in toenemende mate protesten van werknemers in allerlei takken van dienst, wegens te hoge werkdruk. Uit een onderzoek van TNO/CBS (bron: Rijksoverheid) kwam in 2014 al naar voren dat 36% van het ziekteverzuim ontstond door werkstress, dat percentage zal nu ongetwijfeld hoger liggen. Uit datzelfde onderzoek: 1 miljoen Nederlanders kampt met burnoutklachten en 3 miljoen Nederlandse werknemers geven aan behoefte te hebben aan maatregelen tegen werkstress.

Ik las al eens eerder over het Basisinkomen (Rutger Bregman: Gratis geld voor iedereen, hiervan verscheen in 2016 een herziene editie). Die had ook concrete voorstellen om het basisinkomen te bekostigen, maar lang niet iedereen was overtuigd van de haalbaarheid hiervan.
Je kunt het ook anders aanpakken, en in plaats van geld te verstrekken, de lasten verlagen: gratis openbaar vervoer, gratis energie, gratis internet. Maar ook dat zie ik de komende jaren nog niet gebeuren.

Horrman: "Een onvoorwaardelijk basisinkomen is een vrijheidsinkomen, want het bevrijd je van geldzorgen en gepieker, en vergroot je keuzevrijheid (......). Zo bekeken draait het bij dit experiment niet om economische groei, maar om geestelijke groei. Doe je alles in het leven voor de buitenwacht of ben je juist bezig met je binnenwereld?"

Conclusie: we moeten het basisinkomen vooral vasthouden als oplossing voor de toekomst. Wie echter zichzelf op dit moment een meer ontspannen leven gunt, kan maar beter gaan sparen om tijd te kopen.

Simpel en zuinig in 2018

Wat ik in mijn inhaalslag nog niet genoemd had, waren de vier boeken van Gerhard Hormann die ik heb gelezen. Vier?? Ja, maar daar zit een verhaal aan vast. Ik heb mijn gedachten hierover een half jaar opgespaard, dus ik waarschuw maar vast, het is een vrij lang verhaal.

Ik heb al eens eerder geschreven over simpel leven, bijvoorbeeld HIER , HIER en HIER. Die boeken pasten vooral in een zoektocht naar rust in mijn hoofd en balans in mijn leven. En later kwam daar natuurlijk het grote ontspullen met Marie Kondo bij, zodat er niet alleen in het hoofd maar ook in het huis eens flink de bezem doorheen ging.
Gaandeweg heb ik het ontspullen en het simpel leven behoorlijk onder de knie gekregen; ik koop veel minder (overbodige) dingen, denk in ieder geval langer na bij een aankoop, of ik het wel echt nodig heb. Ik kook alleen nog eenvoudige gerechten, waar je niet allerlei potjes en flesjes voor nodig hebt en ik kook grotere hoeveelheden, zodat ik niet elke dag met potten en pannen aan de gang hoef. Ik zit niet op social media, wat ik nog steeds als een zegen zie (het feit dat ik er niet op zit, bedoel ik). Ik heb geen behoefte aan verre of lange vakanties en vind schoonheid in de kleine dingen dicht bij huis.  Dat geeft allemaal rust.

Maar wat ik niet onder de knie krijg, is rust in het hoofd van mijn werkende zelf. En zo kwam ik bij Gerhard Hormann terecht. Ik herinnerde mij ooit over hem gelezen te hebben als de man die al op zijn vijftigste met pensioen was, mede door heel simpel en zuinig te leven. Als je zoekt op zijn naam, kom je steevast wel een foto tegen van Hormann die in zijn (riante) achtertuin zit, al dan niet met een glas wijn en een (bibliotheek-)boek.
Dus ik vroeg me af: welk geheim kent die man wat ik niet ken?  Want ik moet heel eerlijk zijn, het arbeidzame leven geeft mij geen sprankjes van vreugde meer. In tegendeel, ik raak er tegenwoordig zo gestresst van dat ik al ben gaan aftellen naar mijn pensioen. Ik heb er wel eens een analyse op losgelaten, wat er aan de hand is op de arbeidsmarkt zoals ik die meemaak. Die werd bevestigd tijdens een soort teambuildingsessie die wij met het team hebben gevolgd, en dat is dat we niet meer een team zijn waarin lief en leed wordt gedeeld, maar een verzameling individuen waarin ieder zijn eigen belangen nastreeft. Die individuen worden door het hogere echelon gezien als 'fte's' die een bepaalde produktie moeten leveren en waarmee naar hartelust geschoven wordt. Geen omstandigheden waarin je als persoon kunt bloeien. Ik althans niet.


Hypotheekvrij! is het eerste boek dat ik van Hormann las, het is ook zijn eerste boek in een serie van zuinig en simpel leven waarbij het doel dat als een rode draad door al zijn boeken heen loopt is: meer beschikking over eigen tijd hebben.  In Hypotheekvrij legt Hormann uit hoe hij aan het begin van de economische crisis wakker geschud werd en dacht: ik moet gaan aflossen op mijn hypotheek! En wel drastisch. Hij had daar verschillende redenen voor, maar de belangrijkste was toch: de maandlasten omlaag brengen zodat er financieel rust en ruimte komt. Hij vertelt hoe hij dat aangepakt heeft, geeft en passant een aantal tips en legt vooral uit hoe je zuinig kunt leven zonder een sombermans te worden. En ik moet zeggen, ik werd geprikkeld door zijn persoonlijke verhaal en zag voor mijzelf al schitterende visioenen waarbij ik niet meer hoefde te werken en zoals Hormann elke dag zelf kon beslissen wat ik die dag zou gaan doen.
Helaas is het extra aflossen van hypotheek niet voor iedereen (meer) haalbaar, het hangt natuurlijk wel van je leeftijd en je leefsituatie af. Maar los daarvan zag ik wel een uitdaging in het zo zuinig mogelijk leven, zodat je meer geld opzij kunt leggen. Want het is natuurlijk wel zo dat wij onze vrije tijd verkopen in ruil voor geld, dus elke 25 euro gespaard kun je vertalen naar weer een uur extra vrije tijd.  Of dat nu leidt tot een aantal uren per week minder werken, of eerder met pensioen gaan.

Omdat Hormann zo lekker persoonlijk en smeuïg schrijft, las ik nog een boek van hem: Het nieuwe nietsdoen. Dit sprak me nog meer aan dan het eerste omdat dit echt gaat over zo simpel (en zuinig) mogelijk leven met als doel stress uit je leven te bannen. Of liever: het eerste heeft me aan het denken gezet, dit boek bevestigt meer mijn kijk op het leven en hoe ik meer in de buurt zou kunnen komen van een stressvrij (of stressarm) leven. Ik erger me steeds meer aan die alsmaar herhaalde mantra van 'economische groei' waarbij je steevast een afbeelding ziet van een drukke winkelstraat, want om die economische groei te bewerkstelligen moeten we natuurlijk wel vooral heel veel consumeren. En om heel veel te consumeren moeten we ook heel hard werken, en rijden we elke ochtend het halve land door om op ons werk te komen waarmee we zorgen voor files, volle treinen en een enorme hektiek waar we dan weer gestresst van raken. En laten we over de effecten op het milieu dan maar zwijgen....

Ik ben natuurlijk gewoon reuze jaloers op die man die niet meer hoeft te werken om te leven (zijn hypotheek is inmiddels vrijwel afgelost) en blogt over hoe hij 's ochtends een boek gaat lezen en dan de hele dag blijft zitten lezen, of op doordeweekse middagen met een goedkoop abonnementje films gaat zien in de bioscoop. En ik besef ook wel dat dat voor de meeste mensen, mezelf incluis, niet (meer) haalbaar is. Maar zuinig leven door zo min mogelijk te consumeren, dat zie ik wel als een uitdaging.

Daarom lijk ik er maar niet genoeg van te kunnen krijgen en las ik nóg een boek van hem (hij heeft er veel geschreven, daarom hoeft hij waarschijnlijk nu niet meer te werken): De omgekeerde werkweek. Bij Hormann is dat: 2 dagen werken, 5 dagen vrij. Klinkt aantrekkelijk, toch? Ik ben zelf iets realistischer, en heb als doel 3 dagen werken, 4 dagen vrij. Uiteindelijk in dit boek een beetje meer van hetzelfde, maar ik haalde hier nog meer stimulansen uit voor een zuinig en simpel leven.

Voor mij persoonlijk betekent dat ook het onder controle krijgen van mijn enige, onschuldige doch geldverslindende verslaving: het kopen van (papieren) boeken. Daarom heb ik op 21 december aan mijzelf een belofte gedaan om tot 21 december 2018 geen (fysieke) boeken meer te kopen. En deze belofte ook laten ondertekenen door meneer Boekhappen, zodat hij mij kan corrigeren mocht ik toch in de verleiding komen. En  ja, dat moment gaat vast wel komen; het kopen van boeken is voor mij vooral een uitlaatklep: als ik me niet happy voel, of slecht in mijn vel zit, dan is de behoefte sterk om naar de boekhandel te rennen.
Ik heb daarom een stoomventiel ingebouwd: voor de momenten dat ik mezelf écht niet meer kan beheersen en persé een boek wil kopen, heb ik een beperkt budget voorzien voor ebooks. Die zijn een stuk goedkoper en nemen in ieder geval geen extra ruimte in, in een huis dat al zowat op instorten staat onder het gewicht van al die boeken die ik al heb.
Ik ben vooral benieuwd hoe ik dit ga ervaren: krijg ik afkickverschijnselen? Of geeft het juist rust? Heb ik er na verloop van tijd geen behoefte meer aan? Ga ik vaker naar de bibliotheek of grijp ik vaker naar een boek uit mijn eigen 'voorraad ongelezen'?

Terug naar Hormann, want ik las tenslotte ook nog het meest recente boek van dezelfde schrijver: Leven van de lucht. Dit gaat over het basisinkomen. Maar gezien de lengte van deze blogpost, moet ik daar maar een aparte blogpost aan wijden, want dit is op zichzelf al een heel interessant onderwerp.

Ik wens iedereen een simpel 2018!


Gerhard Hormann (1961) studeerde planologie en politicologie maar werd bekend als journalist en schrijver. Hij heeft ook een blog: Van heel sober leven naar heerlijk simpel leven.

Wat ik las - een inhaalslag

De  vakantie is (voor mij) begonnen, de kerstversiering is klaar, de kerstkaarten zijn de deur uit. En toen....was het tijd voor een inhaalslag op deze plek. Ik weet niet goed waar ik moet beginnen! Bij de gelezen boeken dan maar, want in augustus heb ik voor de laatste keer een 'wrap-up' gedaan ('De boeken van augustus'). Daarom 10 mini boekportretjes van de afgelopen 4 maanden.

Ali Smith - Public Library; Na Autumn mijn tweede Ali Smith. Een bundel verhalen die helemaal niet over boeken of bibliotheken gaat. Veel woordspelletjes die ik niet snap en verhaallijnen die alle kanten uit gaan behalve daar waar ik ze verwacht. Grote teleurstelling, niet uitgelezen. Ik denk dat ik Ali verder maar links laat liggen, ze is mij te 'stylish'.

Susan Sontag - Herboren: dagboeken en aantekeningen 1947-1963; Eerlijk

gezegd snap ik niet dat deze fragmenten en brokstukken voor een breed publiek zijn uitgegeven. De eerste fragmenten, uit 1947, zijn van een 14-jarige Susan. Het is bijna ongeloofwaardig dat een 14-jarige op deze manier schrijft en reflecteert en al zulke 'zware' literatuur leest (Mann's Toverberg, André Gide, William Faulkner, Dostojevski). Hier komt een hoogbegaafde vrouw naar voren die zich herboren voelt als ze haar eerste seksuele ervaring met een vrouw heeft. Maar ook een vrouw die geen gevoel voor humor heeft en voortdurend met zichzelf overhoop ligt. Ze is geobsedeerd door sex en haar relaties zijn een voortdurend drama omdat ze altijd bang is verlaten te worden. Te veel fragment en te weinig samenhang om een interessant, leesbaar geheel te worden. Heb er op zijn best wat mooie quotes uitgehaald. **

Isabel Greenberg - The Encyclopedia of Early Earth (graphic novel); Fantastische graphic novel over het vertellen van verhalen. Eigenlijk is het een verhaal in een verhaal in een verhaal, met een met veel verbeelding verzonnen mix van geschiedenis, Bijbelse verhalen, mythologie, literatuur. Het tekenwerk is vrij basic en het kleurgebruik beperkt. Elk verhaal heeft zijn eigen kleur. Mijn grootste verrassing van dit jaar! *****

Sara Novic - Girl at war (vertaald als: Wie het mooist valt); Verhaal van een Joegoslavisch meisje wiens jeugd wreed verstoord wordt als de burgeroorlog uitbreekt. Ana is dan 9 jaar oud en ze heeft een ziek zusje, Rahela, van een paar maanden oud. Als Ana met haar ouders Rahela naar een medische post

hebben gebracht, rijden ze op de terugweg op een roadblock waar een gruwelijke gebeurtenis plaatsvindt. In het tweede deel studeert Ana in New York en gaat terug naar Kroatië. In het derde deel lees je wat er gebeurd is tussen het moment van de gruwelijke gebeurtenis en de aankomst in de VS. Ik heb reviews gelezen waarin men dit boek te sentimenteel vond of de hoofdpersoon niet geloofwaardig. Ik las echter een zwaar maar prachtig, emotioneel boek waarbij ik de nodige traantjes heb weggepinkt. *****

Bill Clegg - Heb je ooit familie gehad (Did you ever have a family); een schurend verhaal over een vrouw die haar hele familie verliest bij een woningbrand. Wat doe je dan, als dit je overkomt? Prachtig. ****


Pamela Paul - My life with BOB; ondertitel: Flawed heroine keeps book of books. Plot ensues. Pamela Paul is de hoofdredacteur van de Boekensectie van de New York Times en tevens auteur van By the Book, de wekelijkse 'column' waarbij een bekende Amerikaan wordt gevraagd naar de boeken in zijn leven. BOB is niet de vriend van Pamela maar haar Book Of Books, een schrift waarin zij vanaf haar jeugd alle gelezen boeken in heeft genoteerd. In 22 hoofdstukken voert zij ons aan de hand van die boeken door haar leven, vanaf haar vroege jeugd, via de reizen die ze maakte naar o.a. Thailand, China, Cambodja en Vietnam, naar
wie ze nu is, de moeder van 3 kinderen en hoofdredacteur. Heerlijk 'boek over boeken'. *****

Evgeny Morozov - Om de wereld te redden, klik hier (To save everything, click here);
Morozov is een internetcriticus die zich heeft ontpopt als een luis in de pels van de internetgoeroes. Zijn stelling: "dat het streven van Silicon Valley om ons allemaal in de digitale dwangbuis te stoppen, door het promoten van efficiëntie, transparantie, zekerheid en perfectie - en daarbij frictie, vaagheid, ambiguïteit en imperfectie uit te roeien - op de lange duur een onaanvaardbaar hoge prijs zal hebben.
In het boek legt hij deze stelling uit in 9 lange hoofdstukken. Er worden veel opmerkelijke dingen gezegd en het zet je aan tot denken over deze materie. Het staat vol met scherpe en steekhoudende waarnemingen, maar tegelijkertijd is de tekst van een behoorlijke 'dichtheid', omdat er veel te veel details in staan. Je moet dus kunnen lezen op hoofdlijnen, maar dan is dit wel een erg boeiend boek dat naast technologie vooral ook een filosofische en sociologische benadering heeft. ****

Romhild Ruitenberg - Gij zult gelukkig zijn! Een rusteloze jacht of een leven van overgave?;
Een klein boekje over de voortdurende zoektocht van de hedendaagse mens naar geluk. Of liever gezegd: de plicht om gelukkig te zijn. Een goede analyse van wat er aan de hand is. Maar ik las niet echt veel nieuws en de auteur heeft een erg christelijke insteek, die niet de mijne is. Wel bedacht ik, dat het heel fijn moet zijn als je zo onvoorwaardelijk in God kunt geloven, omdat het veel troost en rust geeft. ***

Cameron Bloom - Penguin Bloom (Penguin the Magpie);
Een prachtig boek (tip voor onder de kerstboom!) met enerzijds het verhaal van een Australische vrouw die tijdens een vakantie een val van 6 meter maakt en verlamd raakt, met daarnaast de foto's die haar man gemaakt heeft van de ekster die uit het nest gevallen is (vleugel gebroken) en door de familie Bloom wordt opgenomen. Ekster Penguin en
Sam krijgen een band, waardoor de ekster een sterke vogel wordt en Sam een vrouw die weer wil en durft te leven. Wonderschone foto's van de vogel. *****

Shaun Bythell - Dagboek van een boekverkoper; dagboek van een jaar uit het leven van Shaun Bythell, eigenaar van The Book Shop in Wigtown, Galloway, Schotland.  The Book Shop is een tweedehands boekwinkel en het dagboek gaat over alles wat komt kijken bij het hebben van zo'n winkel. Heel humoristisch en heerlijk om elke dag een stukje in te lezen. Vooral de schermutselingen met Nicky, zijn vaste medewerkster, zijn erg grappig. ****
(zie ook Anna's blogpost)

Susan Cain - Stil (Quiet): de kracht van introvert zijn in een wereld die niet ophoudt met kletsen; ik heb lang over dit boek gedaan want ook hier veel details, maar het was voor mij wel een belangrijk boek, omdat ik een erge introvert ben en daar niet altijd even goed raad mee weet. Cain, zelf ook heel introvert, weet goed duidelijk te maken hoe je je in deze door extraverten beheerste wereld staande moet houden en hoe je van je introversie ook een kracht kunt maken. Susan Cain heeft ook een zeer veel bekeken TED talk over dit onderwerp gehouden. ****




Ok, het zijn er 11 geworden.

Ruth Ozeki - Een tijdelijke vertelling

Ruth Ozeki: Een tijdelijke vertelling (2013)
oorspr: A tale for the time being (UK 2013)

Ik las de laatste tijd behoorlijk veel, daaronder ook veel dat ik goed vond, maar waarbij ik toch totaal geen aandrang voelde erover te schrijven. Maar bij dit boek had ik het gevoel dat ik het niet onbesproken kon laten.

De vertaling van de titel liet helaas niet toe de dubbele betekenis van de oorspronkelijke titel mee te nemen. Dat is jammer, want 'time being' is in dit boek ook een belangrijk zelfstandig naamwoord: het tijdwezen. Tijdwezen als concept maar ook als fenomeen; want volgens het zen boeddhisme van één van de personages in dit boek zijn wij, als levende wezens, allen tijdwezens.

Het Zen boeddhisme is één van de uiteenlopende onderwerpen in dit boek, naast het leven op een afgelegen eiland, eenzaamheid, de soms bizarre uitingen van de Japanse cultuur, pesten op school, het digitale onsterfelijke bestaan, de kraai in de mythologie, dromen, fictie versus werkelijkheid, de relatie tussen schrijver en lezer en last but not least kwantum mechanica. Kwantum mechanica?? Jazeker, maar niet schrikken want het wordt op een heel begrijpelijke en mooie manier in het verhaal gevlochten.

Een schrijfster van Japanse afkomst genaamd Ruth, heeft zich met haar man Oliver, die kunstenaar is, teruggetrokken op het Canadese Cortes Island, in het plaatsje Whaletown.  Ze is bezig met een nieuw boek, maar het wil niet vlotten. Op een dag vindt ze een aangespoelde plastic zak met een Hello Kitty lunchtrommel. Daarin treft ze een dagboek aan, samen met een pakje brieven en een oud horloge.
Het dagboek blijkt van een Japans meisje te zijn, Naoko Yasutani, uit Tokyo. Ruth denkt dat het aangespoelde pakketje iets te maken moet hebben met de tsunami in Japan. 
Samen met haar man begint ze het dagboek te lezen, dat opent met de mededeling van Naoko dat ze van plan is om zelfmoord te plegen. Vanaf dat moment ontwikkelt Ruth een obsessie om het lot van Naoko te achterhalen.

Er zijn dus twee verhaallijnen, die van Naoko of Nao zoals ze zichzelf noemt via het dagboek, en die van Ruth die het dagboek leest. Naoko en Ruth hebben trouwens wel wat overeenkomsten met elkaar; beiden zijn eenzaam, hebben heimwee naar een plek waar ze ooit gelukkig waren (Sunnyvale resp. New York) en zijn op zoek naar een nieuwe plek waar ze 'thuis' kunnen zijn.  Het verhaal van Naoko is af en toe hartverscheurend, ze wordt op school op een afschuwelijke manier gepest en thuis kan ze eigenlijk niet terecht: haar moeder heeft een drukke baan en haar  werkloze vader probeert zijn depressie van zich af te vouwen met origami-insekten. Hij heeft andere dingen aan zijn hoofd dan aandacht voor zijn dochter.
Nao heeft af en toe sms-contact met haar overgrootmoeder, een zen boeddhistische non van 104 die leeft in een kleine oude tempel op een berg bij Sendai, noordelijk van Tokyo. Die voorziet haar van boeddhistische wijsheden waar Nao zich nog enigszins aan vast kan klampen.
Als de vader van Nao een tweede zelfmoordpoging heeft gedaan en Nao de zomervakantie moet doorbrengen bij haar grootmoeder, volgen een paar van de mooiste hoofdstukken die ik ooit heb gelezen. Die breekbare oude vrouw en dat kwetsbare jonge meisje, die tijdens het dagelijkse badritueel, in een tempel midden in de natuur, op een berg, onder de sterren, nader tot elkaar komen. Zo prachtig!

Als de verwikkelingen zulke vreemde resultaten hebben dat  Ruth ze niet meer kan verklaren, komt Oliver met de kwantum mechanica op de proppen. Hoe precies ga ik hier niet verklappen, maar het principe ervan leidt uiteindelijk óók tot de conclusie dat de woorden die de schrijver schrijft, pas betekenis krijgen als ze door de lezer worden gelezen.

Je kunt dit boek op verschillende nivo's lezen, dus als je niet maalt om boeddhistische gedachten of gedachten-experimenteren met kwantum mechanica, dan is er nog altijd een meeslepend verhaal over een paar eenzame mensen en de paden die zij inslaan op hun zoektocht naar een plek onder de zon.

Het eind is niet helemaal zoals ik verwachtte, er blijven nog wat open eindjes, maar uiteindelijk is dat ook wel weer helemaal in de geest van dit verhaal.

Ruth Ozeki (1956) is de dochter van een Amerikaanse vader en een Japanse moeder. Naast professor Engelse taal en literatuur is ze ook zen-boeddhistisch priester. Ze is getrouwd met kunstenaar Oliver Kellhammer en woont gedeeltelijk op Cortes Island. A tale of the time being is haar derde roman, eerder schreef ze My year of meats (1998, vertaald als Mijn jaar van het vlees) en All over creation (2003, vertaald als Alles opnieuw).

Guilty pleasure: Dan Brown's Oorsprong

Dan Brown - Oorsprong (2017)
Oorspr: Origin (VS 2017)

Het zal wel erg druk worden de komende tijd bij het Guggenheim museum in Bilbao, en bij het Casa Mila in Barcelona, of de Sagrada Familia in dezelfde stad. Want die spelen allemaal een grote rol in het nieuwe boek van Dan Brown, Oorsprong.

Ja ik weet dat Dan Brown geen literatuur schrijft, en ik weet dat zijn verhalen altijd verlopen volgens een vast stramien (er wordt iemand vermoord, symbolenwetenschapper Robert Langdon is daar op de één of andere manier bij betrokken, samen met een schone dame. Met die dame moet hij op de vlucht en samen moeten ze uitzoeken waarom die persoon vermoord is).
In een boek van Brown moet je ook geen verrassende plotwendingen verwachten.
Maar ik houd erg van de manier waarop Dan Brown kunst, wetenschap, architectuur, literatuur en cultuur met elkaar verweeft en dat verpakt in een raadsel. Het getuigt toch ontegenzeggelijk van creativiteit, hoe zo'n raadsel in elkaar gezet is, welke complotten er zijn verzonnen, de race tegen de tijd en hoe het uiteindelijk allemaal weer in elkaar past. En altijd ook met een heerlijke afsluiter.

In Oorsprong (nee ik ga niets verklappen!) speelt Artificiële intelligentie een belangrijke rol. Edmond Kirsch, een samenraapsel van Raymond Kurzweil en Steve Jobs, heeft een belangrijke wetenschappelijke ontdekking gedaan die antwoord geeft op de vragen: waar komen wij vandaan, en waar gaan we heen. Een antwoord dat, zoals hij zelf zegt, de religies zal doen verdwijnen. Maar net voordat hij zijn grote onthulling wil presenteren in het Guggenheim museum, wordt hij voor het oog van de tv-camera's vermoord.
En ja, onze symbolenspecialist en held Robert Langdon is erbij betrokken, evenals de directeur van het museum, de schone dame Ambra Vidal, niet toevallig ook nog de verloofde van de aanstaande koning van Spanje.  Wat volgt is een zenuwslopende achtervolging naar Barcelona waarbij Robert en Ambra als doel hebben de presentatie van Kirsch alsnog 'viral' te laten gaan en onderwijl te achterhalen wie hun vriend Edmond heeft vermoord.

Ik heb weer heel wat opgestoken, over Gaudi, over architectuur, over artificiële intelligentie, over quantumcomputing, de Palmaritanen, Paul Gaugain, Winston Churchill, William Blake, de Shakespeare-tuinen, natuurkundige principes, de evolutie en ga zo nog maar een tijdje door.
Ik heb ook heel veel nagezocht, kunstwerken bekeken, gebouwen bekeken, theorieën gecheckt (en ja, het klopte echt).

Ik heb dit boek niet beoordeeld op zijn literaire waarde, maar puur op mijn eigen lees-en puzzelplezier, en dat was groot. Zo groot, dat ik het uiteindelijk toch 4 sterren heb toegekend!

Het feestje van Philip Pullman; Het boek van stof

Het boek van Stof; deel I La belle sauvage
Oorspr: The Book of Dust, La belle sauvage 
(UK, 2017)

Morgen, 19 oktober, wordt wereldwijd het nieuwe boek van Philip Pullman gelanceerd: The book of dust, La belle sauvage. Het eerste deel (La belle sauvage) in een nieuwe trilogie (The book of dust) die speelt in dezelfde wereld als de beroemde Noorderlicht trilogie (His Dark Materials).

Helaas heeft de nederlandse uitgever het feestje voortijdig verstierd door het boek al op 4 oktober te publiceren, zodat ik het nu al een weekje geleden heb uitgelezen. Ik las op de site van de Guardian, waar lezers zich beklaagden over het feit dat het boek bij ons al uit was, dat de uitgever alle boeken die al waren gedistribueerd had teruggehaald en het wel bijna zeker was dat niemand het boek al gelezen had.......haha! Ik had het boek ruim voor 4 oktober al besteld bij mijn plaatselijke boekjuwelier, en kon het dus meteen op 4 oktober ophalen, en ik zal vast niet de enige geweest zijn......en verder zag ik het boek gewoon een tijdje te koop bij BOL. Maar om het feestje niet nog verder te bederven, heb ik toch maar even gewacht met deze blogpost.

Het is al een eeuw geleden dat ik deze trilogie las, maar ik weet nog dat ik het echt een fantastische, spannende serie vond en een paar kreten schoten door mijn hoofd: Lyra, de Noordpool, dieren op schouders. Maar verder?
Het maakte niet uit, het wordt allemaal snel genoeg weer duidelijk. Want La belle sauvage is een prequel van Het Noorderlicht. Lyra is nog maar een baby, waarvan men al snel doorheeft dat zij bijzonder is (waarom wordt in dit boek nog niet duidelijk). Niet alleen bij de 'goeden' (de regering van Engeland en haar afgevaardigden) maar ook de 'slechten': het Magisterium, een religieuze groepering die een bedreiging vormt voor de democratie.
Maar niet Lyra is in dit boek de hoofdpersoon, maar een jochie van 11, Malcolm, wiens ouders een herberg in Oxford hebben. Lyra is ondergebracht bij de nonnen in een klooster tegenover de herberg, en Malcolm voelt veel genegenheid voor dat kleine meisje.

Ik ga er verder niet te veel over vertellen,  want voor ik het weet vertel ik te veel en verpest ik een deel van het plezier van het langzaam ontdekken wat hier aan de hand is.
Ik begon me wel weer dingen te herinneren: de 'dieren op schouders' zijn daemons, verbonden met de ziel van de mens waar ze bij horen. Er zijn alethiometers (waarheidsmeters) die in verkeerde handen destrastreuze gevolgen kunnen hebben. Er zijn paralelle werelden, die worden verbonden door iets wat Stof wordt genoemd.

La belle sauvage is een retespannende, fascinerende page-turner. Net zoals bij de Noorderlicht-trilogie heb ik weer op het puntje van mijn stoel gezeten.
De vraag is natuurlijk: moet je de Noorderlicht-trilogie gelezen hebben, danwel is het handig om voordat je aan dit boek begint de Noorderlicht-trilogie te herlezen. Ik heb op engelstalige blogs veel mensen gezien die aan het herlezen waren. Maar kennis van de Noorderlicht-trilogie is niet nodig. Ik denk dat nadien herlezen net zo leuk is als vooraf.
Ikzelf ben nu wel van zins de Noorderlicht-trilogie te herlezen. En zeer benieuwd hoe de nieuwe trilogie verder gaat, immers de Noorderlicht-trilogie is eigenlijk het vervolg op La belle sauvage. Dus wat brengt het tweede deel ons?

Voor zover het nog nodig nodig is: een zeer warme aanbeveling!

Boekenblogs of boekenvlogs

Ik heb het beloofd, mijn eerstvolgende blogpost moest gaan over boekenvlogs op BookTube.
BookTube is geen apart 'platform' of zo, wat ik zelf in het begin dacht, het is gewoon YouTube. Het zijn de 'kanalen' op YouTube die over boeken gaan, die worden verzameld onder de naam BookTube.
Als je boekenvlogs wilt publiceren, heb je een 'kanaal' nodig van waaruit je je video's de wereld in stuurt. De namen die ik zo ga noemen, zijn dus kanalen van mensen die net als wij verslaafd zijn aan boeken.  Op dat kanaal vertellen zij iets over zichzelf en op welke media ze nog meer te vinden zijn. En ze verzamelen er hun gepubliceerde video's (vlogs). Vaak hebben ze ook nog een 'mapje' met video's die niet door hen gemaakt zijn maar die zij zelf wel leuk vinden.
Ook als je een reactie wilt geven op zo'n vlog, moet je een kanaal aanmaken.
De meeste vlogs (en zeker degene die ik volg) zijn engelstalig....

Ik heb al eens een blogpost over vlogs gemaakt, dat was denk ik begin 2016, ik kon het zo gauw niet terugvinden. Toen trof ik vooral veel jonge meiden die nogal drukke en schreeuwerige video's maakten over vooral Young Adult Fantasy en was ik er eigenlijk wel snel mee klaar.
Maar omdat ik vaak de filmpjes kijk die Maarten 't Hart maakt voor boekhandel De Kler, zag ik af en toe tips in mijn sidebar staan over vlogs van andere boekenliefhebbers en ben ik me er weer eens in gaan verdiepen. Al snel ontdekte ik dat vooral wat oudere vrouwen een inhaalslag hebben gemaakt en vlogs maken die niet alleen heel rustig zijn maar ook serieuze reviews bevatten van vooral literaire fictie.  Zelf vind ik het soms heerlijk ontspannend om te kíjken naar lezers die enthousiast praten over hun leesvoer. Dat liep zelfs even uit de hand, ik besteedde op een bepaald moment meer tijd aan vlogs over boeken, dan aan boeken zelf.....er zijn nu ook zoveel leuke en interessante boekvloggers die echt iets te vertellen hebben.

Voordat ik mijn lijstje geef, nog het volgende: er zijn op BookTube een aantal 'rubrieken' die vaak terugkomt:
de zgn. 'bookhauls' , dit is een vlog over de boeken die de afgelopen maand 'binnengekomen' zijn (gekocht of gekregen - vloggers met veel abonnee's krijgen nogal eens wat van de uitgeverijen)
de 'wrap-up's', maandelijkse of wekelijkse overzichten met wat er gelezen is en (kort) wat men ervan vond
de 'tags', een set bookgerelateerde vragen die de BookTuber beantwoordt (erg leuk is  bv. de 'mid year freakout' tag, waarin de vlogger een samenvatting geeft van zijn leeservaringen van het eerste halfjaar
de 'tbr' waarin de vlogger ons vertelt wat hij aan het lezen is en binnenkort denkt te gaan lezen
en natuurlijk de reviews, waarin de vlogger een uitgebreide review geeft van een gelezen boek.

Ik denk dat de meesten van jullie ze wel kennen, maar ik noem ze toch nog maar even, de filmpjes van Maarten 't Hart:

Boekhandel De Kler

Deze filmpjes worden gemaakt op verzoek van boekhandel De Kler, het zijn meestal korte en kernachtige filmpjes waarin Maarten op zijn geheel eigen wijze zijn mening geeft over een gelezen boek (de boektitels worden uiteraard aangedragen door de boekhandel).
Het is één van de weinige nederlandstalige boekvlogs en de enige die ik zelf volg.

Dan hebben we op engelstalig gebied:

Jen Campbell (UK)

Jen is een schrijfster die lang in een boekhandel heeft gewerkt en daar twee boeken over geschreven heeft. Ook heeft zij kinderboeken en poëzie geschreven. Er is net een nieuw - prachtig geillustreerd - kinderboek van haar uit en een bundel verhalen voor volwassenen.
Haar interesses (en vlogs) gaan vooral over literaire fictie, poezië en graphic novels of andere geillustreerde boeken.

The Second Shelf (Britta Böhler, Duitsland)

Britta is een van origine Duitse advocate die veel in Nederland heeft gewerkt en omdat ze voor GroenLinks de kamer inwilde, ook de Nederlandse nationaliteit heeft aangenomen. Ze is nu fulltime schrijfster. Ze vlogt in het engels over engelstalige literatuur. Ze is een oase van rust en haar vlogs bevatten goed doortimmerde, uitgebreide analyses van wat ze gelezen heeft. Ze leest ook regelmatig fantasy of science fiction, en soms non-fictie. Ze heeft een maandelijkse rubriek 'New Books: TBR' en dan staat TBR niet voor To Be Read maar voor To Be Released, ze haalt dan wat krenten uit de pap van boeken die op korte termijn gepubliceerd worden.
Zeer de moeite waard!

Via Britta kwam ik op
Ink and Paper Blog (VS)

Russell van Ink and Paper Blog is een ontzettende lieve man die er een beetje excentriek uitziet (hij heeft een soort 'mouwen' van tatouages)  en die heel fijn kan vertellen over de boeken (meestal literaire fictie en soms graphic novels of fantasy) die hij leest. De liefde voor boeken spat ervan af. Hij is in korte tijd heel populair geworden en degene die ik nóóit oversla. Hij 'doet' ook veel oudere boeken. En hij heeft bij mij een streepje voor omdat hij graag leest van en over oudere vrouwen en groot fan is van May Sarton.

MercysBookishMusings (UK)

De vlogs van Mercedes, die heel aktief is op het boekenfront en heel gedegen reviews publiceert, altijd over literaire fictie.

Mel's Bookland Adventures (UK)

Melanie is een Duitse die in Engeland woont, categorie 'de oudere vrouw', no-nonsense en heel goed. Heel rustig ook. Heel fijn om naar te kijken.

Als je een vlogger wilt volgen, is het handig om 'abonnee' te worden. Je krijgt dan zijn of haar nieuwe vlogs automatisch voorgeschoteld als je je meldt op YouTube. Je krijgt dan ook steeds vaker voorstellen voor andere bookvloggers die je misschien leuk vindt. Een kwestie van uitproberen, ik heb er zo nog wel wat gevonden, waarvan ik niet elke video kijk maar af en toe (bv. Steve Partridge, SavidgeReads, Garden Scriptorium, Steve Donoghue, Brown Girl Reading etc.)

Wat je wel merkt als je veel bookvlogs kijkt, is dat ze vaak boeken van elkaar 'overnemen' dus je ziet regelmatig dezelfde boeken voorbij komen.  Ze doen ook wel 'buddy reads'.  Je zou overigens verwachten dat ze al hun boeken van uitgeverijen krijgen (zoals ook sommige bloggers) maar dit valt reuze mee, er wordt toch onder vloggers heel veel gekocht, en dan geen ebooks maar echt van die lekkere grote, stoere hardcovers waar je heel hebberig van wordt. Ik tenminste wel ;-)

De boeken van augustus 2017

Utrechtse Heuvelrug

Het is vandaag herfst geworden, dus tijd voor een terugblik op augustus.
Ik heb deze maand geen boeken weggelegd!  Dat heeft vast wel te maken met het feit dat ik veel boekenvlogs gekeken heb, en er ook een paar gevonden heb van 'oudere' vloggers wiens smaak wel redelijk aansluit bij de mijne. Ik kon dus redelijk inschatten of mijn leesvoer mij zou bevallen.
Aan die boekenvlogs zal ik nog een keer een aparte blogpost wijden. Het heeft overigens ook geleid tot een flinke uitbreiding van mijn wensenlijst.....

Met Tin Man van Sarah Winman ben ik de maand heel goed begonnen, want dat werd uiteindelijk een 5-sterrenboek voor mij

Daarna las ik Weg naar huis van Yaa Gyasi, met 4 sterren ook een erg goed boek.

Van May Sarton, schrijfster en dichteres, heb ik vorig jaar behoorlijk wat dagboeken gelezen, maar daar nooit over geblogd. Nu las ik van haar I knew a phoenix; sketches for an autobiography. Het is een memoire waarin Sarton (1912-1995) schrijft over haar Belgische grootvader en diens zonen, waaronder George, de vader van May. Over haar Engelse moeder. Over hun emigratie naar de VS, en hoe zij daar werden opgevangen. Over de bijzondere school (een soort 'vrije school') die ze daar heeft doorlopen en hoe dat haar schrijverschap heeft beïnvloed. Over haar korte acteercarrière in Engeland, en hoe ze daar Virginia Woolf ontmoette. En hoe haar schrijverschap een aanvang nam. Eigenlijk had ik dit boek moeten lezen vóórdat ik de dagboeken ging lezen.
Over die dagboeken ga ik nog een keer uitgebreid schrijven, want dat verdienen ze. Ze heeft er veel en tot op hoge leeftijd geschreven en ik heb er flink wat, maar nog niet allemaal gelezen (ik lees ze in volgorde van publicatie, en ben nu bij het dagboek dat ze op haar 70ste schreef). Maar ze zijn niet voor iedereen, ik kan me heel goed voorstellen dat er lezers zijn die ze slaapverwekkend vinden, omdat ze gaan over de kleine dingen in het leven en het kabbelt allemaal lekker rustig voort: over haar huis, de kat, de hond, de tuin, de natuur, de vogels en de bloemen in de tuin. De wisseling van de seizoenen. Maar ook over de moeilijkheden die ze ondervind als ze ouder wordt en alleen woont. Over het dichterschap en het belang van vriendschap. Ik vind ze persoonlijk verslavend.
*****

Van Shakespeare las ik de komedie De feeks wordt getemd oftewel The Taming of the Shrew (ik las de vertaling in mijn onvolprezen Verzameld Werk).
Ik las dit stuk als 1e werk in een Shakespeare read-along op BookTube '('Shaketube'). Het is een nogal vrouwonvriendelijk stuk! Maar waarschijnlijk was dit in de 16e eeuw gewoon. Verder deed het me erg denken aan het Theater van de lach; veel spelers op en af, vaak verkleed als anderen wat zorgt voor veel misverstanden. Ik kan wel goed voor me zien hoe dit stuk wordt opgevoerd en hoe hilarisch een goede opvoering kan zijn.
Het leuke van Shaketube (er worden in totaal iets van 12 of 15 stukken gelezen) is dat je eigen leeservaring een extra dimensie krijgt door de filmpjes en reviews van andere. En soms begrijp ik dan ineens meer van mijn eigen constateringen en worden voorzichtige ideeën die ik had bevestigd. Zo vond ik de vele namen die ook nog erg op elkaar lijken heel verwarrend en moest ik steeds terugbladeren naar de lijst met personages om te checken wie wie is. Ik dacht dat dat aan mij lag, maar er bleken veel meer lezers last van te hebben. En kreeg ik opeens een helder moment over de functie van het 'raamstuk' (The taming of the shrew is een toneelstuk-in-een-toneelstuk).
Een leuke ervaring maar aangezien het tempo in deze read-along hoog ligt (er wordt elke week een nieuw stuk gelezen) ben ik helaas nu al weer afgehaakt.

Als afsluiter van deze maand las ik Aristoteles en Dante ontdekken de geheimen van het universum van Benjamin Alire Sáenz.
Dit is een Young Adult boek over twee Mexicaanse jongens van 16, Aristoteles (Ari) en Dante, in de VS. Dante weet dat hij homo is maar durft het nog niet aan zijn ouders te vertellen. Hij wordt verliefd op Ari maar die is zich nog niet bewust van zijn homoseksualiteit en erg bezig met zijn vader (Vietnam-veteraan met trauma's) en broer (in de gevangenis wegens moord na een woede-uitbarsting). Ari wordt steeds kwader op zijn ouders omdat ze zijn broer doodzwijgen. En op zichzelf, omdat hij zijn eigen gevoelens niet begrijpt. Het is uiteindelijk door de liefdevolle en geduldige benadering van zowel de ouders van Dante als Ari, dat Ari begint te snappen hoe het allemaal in elkaar zit.
Dit is vooral een heel lief en mooi verteld verhaal, Dante en Ari zijn beiden hele gevoelige jongens die de wereld beginnen te ontdekken. Ik vond het leuk om te lezen, ik heb immers geen idee hoe dat gaat met jongens van rond de 16 die ontdekken dat ze van jongens houden.
Maar dit lijkt me vooral een prettig boek voor jongens én meiden van die leeftijd die zelf ontluikende homoseksuele gevoelens hebben, en eigenlijk voor al hun leeftijdgenoten om meer begrip te krijgen voor wat er dan allemaal met je gebeurt.
Van mijn standpunt uit zou ik dit boek waarderen met *** maar ik denk dat de jonge mensen voor wie dit boek eigenlijk bedoeld is, het hoger zullen waarderen.

Leren (leven) van de geschiedenis

Roman Krznaric - De Wonderbox; Verrassende levensgeschiedenissen in levenskunst (Uitgeverij Ten Have, 2013)
Oorspr.: The Wonderbox; curious histories of how to live (UK, 2011)

Roman Krznaric, een Australiër die woont in Engeland (Oxford) met roots in Polen, is een cultuurhistoricus (en tevens medeoprichter van The School of Life). Hij probeert in De Wonderbox een antwoord te geven op de oeroude vraag: Hoe moet je leven? door in de geschiedenis te duiken. Hij ziet geschiedenis als een rariteitenkabinet of wonderbox, waarin wijsheden zijn opgeslagen gebaseerd op werkelijke levenservaringen.

Hiermee heeft hij een fascinerend boek opgeleverd, een boek voor nieuwsgierige mensen, vol wonderlijke, leuke, boeiende en soms obscure feiten en anekdoten.

Het boek beslaat alle gebieden van het leven in 4 delen met steeds 3 hoofdstukken, het begint met de liefde en eindigt met de dood:
Relaties onderhouden (liefde, familie, empathie), De kost verdienen (werk, tijd, geld), De wereld ontdekken (zintuigen, reizen, natuur) en Breken met conventies (geloof, creativiteit en doodsstijl).

Om een voorbeeld te geven van wat Krznaric doet (de hoofdstukken zijn steeds een min of meer dezelfde opbouw): in het hoofdstuk over liefde begint hij met de herkomst van Valentijnsdag, om daarna uit te komen bij de oude Grieken, die wel 6 soorten liefde kenden en zich omringden met mensen die ieder op zich in een soort liefde kon en wilde voorzien. Dan volgt een stukje geschiedenis hoe die soorten liefde in de loop van de tijd steeds meer in één persoon gebundeld zijn, zodat wij nu eigenlijk op zoek zijn naar een partner die niet bestaat, want: alles in zich moet hebben; hij of zij moet onze seksuele behoeften bevredigen, voorzien in hechte vriendschap (een 'maatje' zijn), speels zijn, zekerheid bieden, en onzelfzuchtige offers voor ons brengen. "Historisch gezien is dit een volkomen nieuwe opvatting, waarvan in eerdere beschavingen nauwelijks voorbeelden bestaan."
De vorm waarin die zoektocht tegenwoordig is gevat, krijgt er flink van langs van Krznaric:
"De consumptiedrift die in de publieke cultuur is geslopen, heeft ons er ook toe aangezet een geliefde te zoeken alsof het een vorm van winkelen betreft...."
Vervolgens geeft Krznaric ook aan wat mogelijke manieren zijn om de wijsheid uit het verleden toe te passen in ons leven van nu.

Het boek wordt afgesloten met een epiloog en bevat een heerlijk uitgebreide bibliografie, die goed van pas komt omdat je (ik tenminste wel) na lezing van dit boek heel veel zin hebt om door te lezen 'in de geschiedenis'.

Mijn biep-exemplaar vol met flappertjes!

Ondanks alle feiten en anekdoten is dit toch een heel coherent verhaal dat ook nog eens leest als een trein, bijna als een roman, niet in het minst omdat de schrijver ook zijn persoonlijk leven door de hoofdstukken vlecht.
Een boek voor het leven!

Yaa Gyasi - Weg naar huis

Yaa Gyasi - Weg naar huis (Bezige Bij, 2017)

Oorspr: Homegoing (VS, 2016)

Ik las dit boek uit de bibliotheek

Ik lees niet veel wat ik maar noem: slavernij-boeken (meer) omdat ik een beetje slavernij-moe raakte. Dit kwam doordat het thema zo nadrukkelijk en continu aanwezig was/is via alle mogelijke platformen waarbij te pas en te onpas de racisme-kaart gespeeld wordt.
Dat gezegd hebbend, is Homegoing een heel genuanceerd boek, waarin zwarte Afrikanen (Ghanezen in dit geval) niet alleen slachtoffers zijn maar ook daders en waarin blanke mensen niet alleen onderdrukkers zijn maar ook goede mensen.

Het verhaal begint rond het begin van de 18e eeuw en speelt zich af in Ghana (de Goudkust) en de VS en volgt twee lijnen in de stamboom van 'oermoeder' Maame, die bij twee mannen een dochter heeft verwekt: Effia en Esi. 

Effia trouwt met een engelse officier die een hoge functie heeft in het engelse Fort aan de Goudkust. Zij is afkomstig uit een stam waarvan het stamhoofd niet bepaald schone handen heeft: hij zet zijn mannen aan om op jacht te gaan naar vijandelijke stammen en daar gevangenen te maken, die vervolgens worden verkocht aan de slavenhandelaars, Engelsen en Nederlanders. 

En zo gebeurt het, dat terwijl de onwetende Effia in haar mooie kamer in het Fort met haar engelse officier ligt, haar halfzus Esi twee verdiepingen onder haar in de kelder is opgesloten, wachtend op het schip dat haar en de andere buitgemaakte slaven naar het zuiden van de VS zal brengen. 

De afstammelingen van Effia blijven op deze als vrije mensen in Ghana, de lijn van Esi gaat verder in de VS, waar Esi aan het werk wordt gezet op een plantage. 

Vanwege de rol die de man van Effia speelt in de slavernij, blijven beide lijnen geconfronteerd met slavernij en later ook racisme. Via Esi wordt de geschiedenis van de slavernij verteld tot aan heden, waarbij de Fugitive Slave Act (de bepaling van de zuidelijke staten dat weggelopen slaven die in de noordelijke staten komen, moeten worden teruggestuurd), de Amerikaanse burgeroorlog en het zgn. Dertiende amendement (van de grondwet van de VS) aan bod komen, evenals de apartheid die daarna ontstond, en het hedendaagse racisme. Een niet zo fraai stukje geschiedenis. 

Gelukkig leest dit boek niet uitsluitend als een aanklacht, maar ook als een episch verhaal over de vele generaties Ghanezen en 'African Americans' , een verhaal ook dat meeslepend is geschreven. 

Toch heeft dit boek voor mij ook wat zwakke punten, waarvan twee mijn uiteindelijke waardering van dit boek hebben beïnvloed. Het eerste is dat elk hoofdstuk begint met een nieuwe generatie en in feite dus een nieuw verhaal vormde, maar dan ook nog wisselend tussen de twee 'lijnen' , die van Effia en die van Esi. Dit werkte soms erg verwarrend waarbij ik steeds in de stamboom moest kijken waar in welke lijn ik beland was. De verhalen waren ook nog wat wisselend van kwaliteit, het ene vond ik veel krachtiger of veelzeggender dan het andere.

Het tweede minpunt vond ik het minder sterke einde, waarbij de 9e generatie uit beide lijnen, een vrouw en een man, elkaar ontmoeten en samen naar het Fort in Ghana gaan. Dat vond ik een tamelijk ongeloofwaardig en onwaardig einde aan een verder heel waardig en boeiend verhaal.